Misschien gebruik je afbeeldingen, muziek, foto's, video's of teksten van anderen om een les voor te bereiden of een affiche te maken voor het eetfestijn van je sportclub. Dat is heel handig, maar je mag dat niet altijd zomaar doen.
Veel werken zijn beschermd door auteursrecht. Dat betekent dat de maker bepaalt wie het werk mag gebruiken.
Hoe weet je of een foto, tekst, liedje of video beschermd is door auteursrecht? En hoe kan je toestemming vragen aan de maker om het werk toch te gebruiken?
Het auteursrecht beschermt creatieve werken van makers. Dat kunnen boeken, teksten, foto's, schilderijen, films, muziek, toneelstukken of andere creatieve ontwerpen zijn. Zelfs sommige dagelijkse voorwerpen kunnen beschermd zijn.
Door het auteursrecht heeft de maker het recht om te beslissen wie zijn of haar werk mag gebruiken. Niemand mag een werk zomaar kopiëren, aanpassen of verspreiden zonder toestemming.
Het auteursrecht blijft geldig tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Daarna mag iedereen het werk vrij gebruiken.
Wil je een werk van iemand anders gebruiken? Dan heb je meestal eerst toestemming nodig van de persoon die het auteursrecht bezit. Zo wordt het werk van de maker beschermd tegen ongeoorloofd gebruik of namaak.
https:://www.vlaanderen.be/auteursrecht
Recht op afbeelding = Portretrecht
Het recht op afbeelding betekent dat jij zelf mag beslissen of iemand een foto of video van jou maakt en gebruikt.
Wil je een foto nemen van iemand? Dan moet je meestal eerst toestemming vragen. Heb je toestemming om de foto te maken? Dan betekent dat nog niet automatisch dat je de foto ook mag publiceren of op sociale media mag plaatsen. Voor beide handelingen heb je apart toestemming nodig.
Wanneer heb je geen toestemming nodig?
Er zijn enkele uitzonderingen:
-
Foto's op een openbare plaats
Maak je een foto van de Eiffeltoren en staan er toevallig enkele mensen op de foto? Dan heb je meestal geen toestemming nodig. -
Een grote groep mensen
Bij een foto van een grote groep, zoals een publiek op een evenement, is toestemming meestal niet nodig. -
Publieke personen
Je mag een zanger of artiest fotograferen tijdens een optreden. Maar een foto maken van diezelfde persoon in een privéomgeving, zoals in zijn tuin, mag niet zonder toestemming. -
Persoonlijk gebruik
Je mag een familiefotoalbum maken of een voetbalwedstrijd van je kind filmen voor eigen gebruik. Dat valt onder persoonlijke of huishoudelijke doeleinden. De beelden openbaar op sociale media plaatsen mag niet zomaar. Wil je ze delen? Doe dat dan liever in een gesloten groep, bijvoorbeeld via WhatsApp of Messenger. -
Journalisten
Journalisten mogen soms foto's en video's gebruiken voor hun verslaggeving. Zij kunnen zich beroepen op de persvrijheid. -
Onderwijs
In het onderwijs mag je bepaalde werken gebruiken tijdens lessen. Je mag bijvoorbeeld een liedje laten horen, een gedicht bespreken, een filmfragment tonen of een deel van een boek kopiëren voor lesdoeleinden. Je mag echter geen volledig boek kopiëren als vervanging van het originele boek. Dat is niet toegestaan.
Gebruik rechtenvrije foto's via Pixabay, Pexels, Reshot, Unsplash, Pikwizard, Picjumbo, Stockvault, Rawpixel en Stocksnap... hiervoor heb je geen toestemming nodig maar je moet wel de bron vermelden.
Creative Commons licentie
Sommige werken met auteursrecht hebben een Creative Commons-licentie. Dat is een eenvoudige manier waarop een maker kan aangeven hoe anderen zijn werk mogen gebruiken.
Met een Creative Commons-licentie behoudt de maker zijn auteursrechten. Tegelijk geeft hij toestemming om zijn werk te delen. Bij sommige licenties mag je het werk ook aanpassen of verder verspreiden.
Zonder zo'n licentie moet je meestal eerst toestemming vragen aan de maker voordat je een werk gebruikt. Met een Creative Commons-licentie is meteen duidelijk wat wel en niet mag.
Dat maakt het gemakkelijker om foto's, teksten, muziek en andere werken op een legale manier te gebruiken.
De maker kiest zelf welke voorwaarden gelden. Zo kan hij bepalen of anderen zijn werk mogen aanpassen, delen of gebruiken voor commerciële doeleinden. Daarom is het belangrijk om altijd te controleren welke Creative Commons-licentie bij een werk hoort.
.
Zes licenties
Auteurs kunnen kiezen uit zes verschillende Creative Commons-licenties. Met deze licenties bepalen ze hoe anderen hun werk mogen gebruiken, delen of aanpassen.
Belangrijk: als auteur houd je altijd je auteursrechten. Je geeft die dus niet op.
De auteur kiest een licentie via de website van Creative Commons. Bij het werk wordt dan een logo geplaatst. Dat logo laat zien onder welke voorwaarden het werk gebruikt mag worden.
Zo weten andere mensen meteen wat wel en niet mag. Daardoor hoeft er niet telkens opnieuw toestemming gevraagd te worden.
De zes Creative Commons-licenties verschillen van elkaar. Sommige geven veel vrijheid om een werk te gebruiken, terwijl andere meer beperkingen hebben. Hieronder staan de licenties gerangschikt van de meeste vrijheid naar de meeste beperkingen.
Hoe toestemming vragen?
In de Tutorial Auteursrechten van Mediawijs lezen we het volgende:
Heb je vastgesteld dat het werk waar je gebruik van wil maken auteursrechtelijk beschermd is, dan dien je toestemming te vragen én te krijgen van de auteur (of van zijn/haar beheersvennootschap) voordat je er gebruik van mag maken. In sommige gevallen moet je dan een vergoeding aan de auteur betalen voor het gebruik van zijn werk.
Gaat het om muziek, een documentaire of foto waar je gebruik van wilt maken? Ga dan naar de website van SABAM om te checken of het werk waar je gebruik van wilt maken in hun database staat of stuur een mailtje naar andere collectieve beheersvennootschappen, zoals deAuteurs. In dat geval moet je namelijk niet de toestemming aan de auteur zelf vragen, maar bij de beheersvennootschap.
Voor het gebruik van foto’s of andere grafische werken is het raadzaam (ook) de website van
SOFAM te raadplegen, het kan namelijk ook zijn dat de auteur bij deze collectieve beheersvennootschap is aangesloten.
Toestemming vragen hoeft niet per officiële brief, dit kan ook per e-mail. Gaat het om een foto, illustratie of filmpje dat je hebt gevonden op internet? Dan is vaak makkelijk een (e-mail)adres te vinden. Weet je niet precies wie de auteur is van het werk? Probeer dan eerst een e-mail te sturen naar de website waar je de afbeelding op gevonden hebt.
Krijg je geen reactie? Dan betekent dat dat je geen gebruik mag maken van het werk.
Mediawijs (Kenniscentrum Mediawijsheid)