Sinds Donald Trump president is van de Verenigde Staten, kennen veel mensen de term fake news. Toch is het belangrijk om voorzichtig te zijn met die term. Niet alle onjuiste informatie is namelijk nepnieuws. Daarom spreken we beter van misleidende informatie.
Er zijn verschillende soorten misleidende informatie. Mensen maken of delen zulke berichten niet altijd om dezelfde reden. Als je begrijpt waarom iemand een bericht schrijft of verspreidt, kun je misleidende informatie beter herkennen. Stel jezelf daarom altijd de vraag: Waarom deelt deze persoon dit bericht?
Nepnieuws
We spreken van nepnieuws als een bericht volledig verzonnen is. Het wordt verspreid om mensen te misleiden of verkeerde informatie te geven. De schrijver doet dit bewust. Vaak heeft hij daar een reden voor. Hij wil bijvoorbeeld geld verdienen, mensen politiek beïnvloeden of de reputatie van iemand schaden.
Artikel uit Klasse (16 april 2020): Waarom elke leraar over fake news moet lesgeven
Propaganda
Dit is geen nepnieuws, omdat de informatie meestal niet fout is. Toch is de berichtgeving vaak eenzijdig en probeert ze gevoelens aan te spreken in plaats van feiten. Moeilijke onderwerpen worden heel eenvoudig voorgesteld. Daardoor kan het bericht je beïnvloeden en je in een bepaalde richting sturen.
Deep Fake
Deepfake is een combinatie van de woorden deep learning en fake (nep). Deep learning is een vorm van kunstmatige intelligentie. (AI). Daarbij leren computers uit grote hoeveelheden gegevens, zoals tekst, foto's, video's en geluiden.
Vroeger konden alleen speciale effectstudio's of geheime diensten zulke technieken gebruiken. Vandaag kan bijna iedereen deepfake-software downloaden. Daardoor kunnen mensen thuis heel realistische nepvideo's maken.
Met deepfake-technologie kun je iemand dingen laten zeggen of doen die nooit echt zijn gebeurd. Daarom is het belangrijk om kritisch te kijken naar video's die je online ziet.
Voorbeeld van een Deepfake nieuwsbericht:
Wat als Wim Devilder plots Marokkaans spreekt
America's Got Talent: auditie van de Belg Chris Umé (juni 2022)
Clickbait
Soms gebruiken websites een opvallende of spannende titel om mensen nieuwsgierig te maken. Zo hopen ze dat veel mensen op het artikel klikken. Vaak blijkt de inhoud daarna minder interessant dan de titel deed vermoeden.
Hoe meer mensen op het artikel klikken, hoe meer geld de website kan verdienen met reclame. De titel is meestal niet helemaal fout, maar vertelt niet het hele verhaal. Daarom is het belangrijk om verder te lezen en niet alleen op de titel af te gaan.
Dit artikel verscheen in de Metro van 3 mei 2020: Op deze leeftijd worden mannen echt volwassen
Satire
Deze vorm van misleidende informatie is meestal makkelijk te herkennen. De verhalen zijn vaak zo overdreven of vreemd dat je meteen merkt dat ze als grap bedoeld zijn. Het doel is om mensen aan het lachen te maken.
Soms zit er ook kritiek op de maatschappij of de politiek in verborgen. Bekende voorbeelden zijn De Raaskalderij, De Ideale Wereld, Basta en de traditionele aprilvissen.
Foute informatie
Een duidelijke vorm van misleidende informatie is het bewust verspreiden van verkeerde informatie. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door foto's of video's te gebruiken bij een verhaal waar ze niets mee te maken hebben. Ook worden soms uitspraken ten onrechte aan iemand anders toegeschreven.
Hierdoor krijgen mensen een verkeerd beeld van de werkelijkheid.
Een voorbeeld: op deze foto zie je een Vietnamees jongetje en zijn zusje. De foto werd in 2007 genomen door een Vietnamese fotograaf in hun dorp. Het meisje was bang voor de camera en zocht steun bij haar broer. Later werd deze foto soms gebruikt bij andere verhalen, waardoor mensen dachten dat de foto iets anders liet zien dan wat er echt gebeurde.
Gesponsorde inhoud
Gesponsorde artikelen komen steeds vaker voor in kranten, tijdschriften en op nieuwswebsites. Meestal staat erbij dat het om reclame gaat. Toch kunnen deze artikelen misleidend zijn, omdat ze eruitzien als gewone nieuwsberichten.
Een reclameartikel geeft geen neutrale informatie. Het doel is vaak om een product, dienst of bedrijf positief voor te stellen. Als een artikel weinig echte nieuwswaarde heeft of je doorstuurt naar een webshop of verkoopsite, dan is dat een teken dat het eigenlijk reclame is. Daarom is het belangrijk om kritisch te blijven en goed te kijken wie het artikel heeft gemaakt.
Artikel uit Libelle van 13 februari 2020 over nagelbijten: /https://www.libelle.be/mooi/zo-stop-je-met-nagelbijten/
Framing
Soms worden woorden en beelden zo gekozen dat ze je mening proberen te beïnvloeden. Als lezer of kijker word je dan ongemerkt in een bepaalde richting gestuurd. Daardoor kan het moeilijker worden om zelf een objectief oordeel te vormen.
In 2013 liet Lucas Maassen zijn drie zoontjes meehelpen in zijn meubelbedrijf. Hun taak was om meubels te schilderen. Voor elk geschilderd meubel kregen ze 1 euro.
Volgens de Nederlandse wet mogen kinderen maar een beperkt aantal uren werken. Daarom mochten de jongens slechts drie uur per week helpen. Daardoor raakten de meubels vaak niet volledig geschilderd.
Er was nog een andere reden: de kinderen werkten zonder ladder. Zo konden ze niet overal bij en bleven sommige delen van de meubels ongeverfd.
Haatspraak
Bij haatspraak worden mensen bewust gekwetst of beledigd omwille van een kenmerk, zoals hun afkomst, geloof, uiterlijk, gender of seksuele voorkeur.
Een bekend voorbeeld is Pepe the Frog. Dit personage werd oorspronkelijk bedacht door illustrator Matt Furie als een onschuldig stripfiguurtje. Later begonnen sommige mensen de afbeelding te gebruiken in berichten met haatdragende of beledigende boodschappen.
Vanaf 2016 begonnen sommige extreemrechtse groepen in de Verenigde Staten afbeeldingen van Pepe te gebruiken in berichten met racistische, discriminerende of haatdragende boodschappen. Daardoor werd Pepe voor veel mensen een symbool van haat en extremisme.
De controverse zit dus niet in het figuurtje zelf, maar in de manier waarop sommige mensen het hebben gebruikt. Veel andere mensen gebruiken Pepe nog altijd gewoon als een grappige meme zonder enige politieke of haatdragende betekenis. Daarom is de betekenis van Pepe vaak afhankelijk van de context waarin hij gebruikt wordt.
Filmpje Klasse: campagne tegen haat op het internet
Artikel uit Apache van 23 mei 2018: Moslismterrorist of gestoorde gek. Framing in de Vlaamse media
https://www.linc-vzw.be/nieuws/de-aprilvissers